# Żelazo

> Żelazo jest niezbędne do produkcji hemoglobiny w krwinkach czerwonych, która przenosi tlen po całym organizmie. Ma kluczowe znaczenie dla produkcji energii, funkcji mięśni

*Source: [https://www.health3.app/biomarkers/pl/iron](https://www.health3.app/biomarkers/pl/iron)*

### Na tej stronie

- Co mierzy
- Jednostki pomiaru
- Zakresy referencyjne
- Wpływ na zdrowie
- Powiązane biomarkery
- Źródła naukowe

## Czym jest żelazo?

Żelazo jest niezbędne do produkcji hemoglobiny w krwinkach czerwonych, która przenosi tlen po całym organizmie. Ma kluczowe znaczenie dla produkcji energii, funkcji mięśni i zdrowia układu odpornościowego. Odpowiedni poziom żelaza zapewnia sprawny transport tlenu, funkcje poznawcze oraz ogólną witalność.

**Niedobór żelaza** prowadzi do niedokrwistości, której towarzyszą objawy takie jak zmęczenie, osłabienie, bladość skóry, a w ciężkich przypadkach problemy z sercem. Przyczyny obejmują niewystarczające spożycie żelaza z dietą, przewlekłą utratę krwi lub zaburzenia wchłaniania, a niedobór częściej występuje u kobiet w wieku rozrodczym, kobiet w ciąży oraz osób o niskim spożyciu żelaza.

Na wchłanianie żelaza wpływają różne czynniki dietetyczne. **Witamina C zwiększa wchłanianie żelaza, zwłaszcza żelaza niehemowego pochodzącego ze źródeł roślinnych. Niedobór ryboflawiny (witaminy B2) może wpływać na wchłanianie żelaza. Garbniki, fityniany i polifenole obecne w produktach takich jak herbata i produkty pełnoziarniste mogą hamować wchłanianie żelaza.** **Obecność żelaza hemowego w posiłku zwiększa wchłanianie żelaza niehemowego. Zdrowie przewodu pokarmowego oraz minerały takie jak miedź i cynk również odgrywają rolę w metabolizmie żelaza**. **Witamina A odgrywa rolę w metabolizmie żelaza i może pomóc złagodzić niedokrwistość z niedoboru żelaza.**

**Przeładowanie żelazem**, czyli hemochromatoza, występuje w wyniku nadmiernego wchłaniania żelaza lub uwarunkowań genetycznych i powoduje uszkodzenie narządów. Objawy obejmują bóle stawów, bóle brzucha i zmęczenie. Poziom żelaza reguluje się poprzez dietę, suplementację w przypadku niedoboru lub upuszczanie krwi i chelatację w przypadku przeładowania. Postępowanie dietetyczne polega na równoważeniu produktów bogatych w żelazo z czynnikami wspomagającymi i hamującymi wchłanianie żelaza, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb żywieniowych i stanu zdrowia. Regularne monitorowanie ma kluczowe znaczenie dla osób zagrożonych niedoborem lub przeładowaniem.

Czynniki wspierające prawidłowy **poziom żelaza**:

- Różnorodność produktów bogatych w żelazo, w tym chude mięso, drób i ryby jako źródło żelaza hemowego oraz rośliny strączkowe, zielone warzywa liściaste i wzbogacane płatki zbożowe jako źródło żelaza niehemowego, wspiera prawidłowy poziom.
- Łączenie roślinnych produktów bogatych w żelazo ze źródłami witaminy C (np. owoce cytrusowe, papryka) zwiększa wchłanianie żelaza niehemowego.
- Najlepiej unikać spożywania produktów lub suplementów bogatych w wapń jednocześnie z posiłkami bogatymi w żelazo, ponieważ wapń może zakłócać wchłanianie żelaza.
- Herbatę lub kawę najlepiej spożywać między posiłkami, a nie razem z produktami bogatymi w żelazo, ponieważ garbniki mogą hamować wchłanianie żelaza.
- Włączenie do diety **produktów bogatych w witaminę A** może wspierać metabolizm żelaza.
- U osób zagrożonych niedoborem żelaza (np. miesiączkujące kobiety, wegetarianie) można rozważyć suplementację żelaza pod nadzorem lekarza.
- Dobra kondycja jelit jest pomocna, ponieważ odgrywa rolę we wchłanianiu i metabolizmie żelaza.
- Wskazane są regularne badania krwi w celu sprawdzenia poziomu żelaza, zwłaszcza u osób zagrożonych niedoborem lub przeładowaniem.

## Jednostki pomiaru

Żelazo można mierzyć w: mg/L, mmol/L, ng/mL, µg/100mL, µg/dL, µg/L, µg%, µmol/L

## Zakresy referencyjne według wieku i płci

Zakresy referencyjne przedstawiają typowe wartości dla zdrowych osób. Twoje konkretne wyniki musi zinterpretować pracownik ochrony zdrowia.

| Zakres wieku | Płeć | Jednostka | Optymalny | Prawidłowy | Źródło |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Wszystkie grupy wiekowe | Kobieta | µg/dL | - | 60 - 160 | Pagana, 2019 |
| Wszystkie grupy wiekowe | Mężczyzna | µg/dL | - | 80 - 180 | Pagana, 2019 |

## Powiązane biomarkery

- [**Rozpuszczalny receptor transferyny (sTfR)**](https://www.health3.app/biomarkers/stfr)

 Odzwierciedla całkowite zapotrzebowanie komórek na żelazo. Wartość sTfR wzrasta w prawdziwej erytropoezie z niedoboru żelaza i pozostaje niezależna od stanu zapalnego, co czyni go kluczowym uzupełnieniem ferrytyny w nowoczesnym panelu niedokrwistości.
- [**Miedź (wolna)**](https://www.health3.app/biomarkers/copper_free)

 Miedź jest niezbędna do wchłaniania żelaza z jelit[Reeves, 2004]. Zarówno jej niedobór, jak i nadmiar upośledzają wchłanianie żelaza[Lee, 1968].
- [**Miedź (całkowita)**](https://www.health3.app/biomarkers/copper_total)

 Miedź jest niezbędna do wchłaniania żelaza z jelit[Reeves, 2004]. Zarówno jej niedobór, jak i nadmiar upośledzają wchłanianie żelaza[Lee, 1968].
- [**Ferrytyna**](https://www.health3.app/biomarkers/ferritin)

 Ferrytyna jest podstawowym białkiem magazynującym żelazo w komórkach, a ferrytyna w surowicy stanowi najbardziej wiarygodny wskaźnik zapasów żelaza w organizmie. Zależność ta jest fundamentalna: poziom ferrytyny bezpośrednio odzwierciedla pojemność magazynową i dostępność żelaza.[Wang, 2010]

## Źródła naukowe

1. DeMars LC and Reeves PG. Copper deficiency reduces iron absorption and biological half-life in male rats (2004). *J Nutr*. [DOI: 10.1093/jn/134.8.1953](https://doi.org/10.1093/jn/134.8.1953)
2. Pagana KD, Pagana TJ, and Pagana TN. Mosby’s Diagnostic & Laboratory Test Reference (2019). *Mosby’s Diagnostic & Laboratory Test Reference*.
3. Chew F. and Mejia L. A.. Hematologic effect of supplementing anemic children with vitamin A alone and in combination with iron (1992). *The American Journal of Clinical Nutrition*. [DOI: 10.1093/ajcn/48.3.595](https://doi.org/10.1093/ajcn/48.3.595)
4. Arredondo M, Martínez R, Núñez M. T., Olivares M., and Ruz M. Inhibition of iron and copper uptake by iron copper and zinc (2006). *Biological Research*. [DOI: 10.4067/S0716-97602006000100011](https://doi.org/10.4067/S0716-97602006000100011)
5. Neidlein S., Pourhassan M., and Wirth R.. Iron deficiency, fatigue and muscle strength and function in older hospitalized patients (2021). *Eur J Clin Nutr*. [DOI: 10.1038/s41430-020-00742-z](https://doi.org/10.1038/s41430-020-00742-z)
6. Cook J. D. and Monsen E. R.. Vitamin C, the common cold, and iron absorption (1991). *Am J Clin Nutr*. [DOI: 10.1093/ajcn/30.2.235](https://doi.org/10.1093/ajcn/30.2.235)
7. Jáuregui-Lobera I. Iron deficiency and cognitive functions (2014). *Neuropsychiatr Dis Treat*. [DOI: 10.2147/NDT.S72491](https://doi.org/10.2147/NDT.S72491)
8. Ali U, Bahattin A, İlknur P, Mehmet S, Murat S, Serdal K, Tunahan U, and Süleyman D. Assessment of subjective sleep quality in iron deficiency anaemia (2015). *Afr Health Sci*. [DOI: 10.4314/ahs.v15i2.40](https://doi.org/10.4314/ahs.v15i2.40)
9. Zimmermann MB and Köhrle J. The impact of iron and selenium deficiencies on iodine and thyroid metabolism (2002). *Thyroid*. [Zobacz źródło](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12487769/)
10. Beard JL and Murray-Kolb LE. Iron treatment normalizes cognitive functioning in young women (2007). *Am J Clin Nutr*. [DOI: 10.1093/ajcn/85.3.778](https://doi.org/10.1093/ajcn/85.3.778)
11. Gómez M and Soyano A. Participación del hierro en la inmunidad y su relación con las infecciones [Role of iron in immunity and its relation with infections] (1999). *Arch Latinoam Nutr*. [Zobacz źródło](https://www.alanrevista.org/ediciones/1999/suplemento-2/art-7/)
12. Wang W. Serum ferritin: Past, present and future (2010). *Biochim Biophys Acta*. [Zobacz źródło](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20304033/)
13. Banasiak Waldemar, Jankowska Ewa., Kasztura Monika, Ponikowski Piotr, Stugiewicz Magdalena, and Tkaczyszyn Michal. The influence of iron deficiency on the functioning of skeletal muscles: experimental evidence and clinical implications (2016). *European journal of heart failure*. [DOI: 10.1002/ejhf.467](https://doi.org/10.1002/ejhf.467)
14. Crichton RR, Della Corte L, Dexter DT, Srai SK, Taylor DL, and Ward RJ. Iron and the immune system (2011). *Basic Neurosciences, Genetics and Immunology*. [DOI: 10.1007/s00702-010-0479-3](https://doi.org/10.1007/s00702-010-0479-3)
15. Ipsiroglu OS, Leung W, McWilliams S, Singh I, and Stockler S. Iron deficiency and sleep - A scoping review (2020). *Sleep Med Rev*. [DOI: 10.1016/j.smrv.2020.101274](https://doi.org/10.1016/j.smrv.2020.101274)
16. Cartwright GE, Lee GR, Lukens JN, and Nacht S. Iron metabolism in copper-deficient swine (1968). *J Clin Invest*. [DOI: 10.1172/JCI105891](https://doi.org/10.1172/JCI105891)
17. Abadi A, Moshtaaghi M, Shahbaazi SH, Vahdat Shariatpanaahi M, and Vahdat Shariatpanaahi Z. The relationship between depression and serum ferritin level (2007). *Eur J Clin Nutr*. [DOI: 10.1038/sj.ejcn.1602542](https://doi.org/10.1038/sj.ejcn.1602542)
18. Christian P, Fishman S. M., and West KP Jr. The role of vitamins in the prevention and control of anaemia (2000). *Public Health Nutrition*. [DOI: 10.1017/s1368980000000173](https://doi.org/10.1017/s1368980000000173)
19. Murray-Kolb LE and Scott SP. Iron Status Is Associated with Performance on Executive Functioning Tasks in Nonanemic Young Women (2016). *J Nutr*. [DOI: 10.3945/jn.115.223586](https://doi.org/10.3945/jn.115.223586)
20. Brune M., Hallberg L., and Rossander L.. The role of vitamin C in iron absorption (1982). *International Journal for Vitamin and Nutrition Research. Supplement*. [Zobacz źródło](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2507689/)

### ⚠️ Ważne informacje medyczne

Ta strona referencyjna ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej, diagnozy ani leczenia.

Zakresy referencyjne różnią się między laboratoriami. Zawsze omawiaj swoje wyniki badań z wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia.