Żelazo jest niezbędne do produkcji hemoglobiny w krwinkach czerwonych, która przenosi tlen po całym organizmie. Ma kluczowe znaczenie dla produkcji energii, funkcji mięśni i zdrowia układu odpornościowego. Odpowiedni poziom żelaza zapewnia sprawny transport tlenu, funkcje poznawcze oraz ogólną witalność.
Niedobór żelaza prowadzi do niedokrwistości, której towarzyszą objawy takie jak zmęczenie, osłabienie, bladość skóry, a w ciężkich przypadkach problemy z sercem. Przyczyny obejmują niewystarczające spożycie żelaza z dietą, przewlekłą utratę krwi lub zaburzenia wchłaniania, a niedobór częściej występuje u kobiet w wieku rozrodczym, kobiet w ciąży oraz osób o niskim spożyciu żelaza.
Na wchłanianie żelaza wpływają różne czynniki dietetyczne. Witamina C zwiększa wchłanianie żelaza, zwłaszcza żelaza niehemowego pochodzącego ze źródeł roślinnych. Niedobór ryboflawiny (witaminy B2) może wpływać na wchłanianie żelaza. Garbniki, fityniany i polifenole obecne w produktach takich jak herbata i produkty pełnoziarniste mogą hamować wchłanianie żelaza.Obecność żelaza hemowego w posiłku zwiększa wchłanianie żelaza niehemowego. Zdrowie przewodu pokarmowego oraz minerały takie jak miedź i cynk również odgrywają rolę w metabolizmie żelaza. Witamina A odgrywa rolę w metabolizmie żelaza i może pomóc złagodzić niedokrwistość z niedoboru żelaza.
Przeładowanie żelazem, czyli hemochromatoza, występuje w wyniku nadmiernego wchłaniania żelaza lub uwarunkowań genetycznych i powoduje uszkodzenie narządów. Objawy obejmują bóle stawów, bóle brzucha i zmęczenie. Poziom żelaza reguluje się poprzez dietę, suplementację w przypadku niedoboru lub upuszczanie krwi i chelatację w przypadku przeładowania. Postępowanie dietetyczne polega na równoważeniu produktów bogatych w żelazo z czynnikami wspomagającymi i hamującymi wchłanianie żelaza, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb żywieniowych i stanu zdrowia. Regularne monitorowanie ma kluczowe znaczenie dla osób zagrożonych niedoborem lub przeładowaniem.
Czynniki wspierające prawidłowy poziom żelaza:
Różnorodność produktów bogatych w żelazo, w tym chude mięso, drób i ryby jako źródło żelaza hemowego oraz rośliny strączkowe, zielone warzywa liściaste i wzbogacane płatki zbożowe jako źródło żelaza niehemowego, wspiera prawidłowy poziom.
Łączenie roślinnych produktów bogatych w żelazo ze źródłami witaminy C (np. owoce cytrusowe, papryka) zwiększa wchłanianie żelaza niehemowego.
Najlepiej unikać spożywania produktów lub suplementów bogatych w wapń jednocześnie z posiłkami bogatymi w żelazo, ponieważ wapń może zakłócać wchłanianie żelaza.
Herbatę lub kawę najlepiej spożywać między posiłkami, a nie razem z produktami bogatymi w żelazo, ponieważ garbniki mogą hamować wchłanianie żelaza.
Włączenie do diety produktów bogatych w witaminę A może wspierać metabolizm żelaza.
U osób zagrożonych niedoborem żelaza (np. miesiączkujące kobiety, wegetarianie) można rozważyć suplementację żelaza pod nadzorem lekarza.
Dobra kondycja jelit jest pomocna, ponieważ odgrywa rolę we wchłanianiu i metabolizmie żelaza.
Wskazane są regularne badania krwi w celu sprawdzenia poziomu żelaza, zwłaszcza u osób zagrożonych niedoborem lub przeładowaniem.
Żelazo jest niezbędne do proliferacji i rozwoju komórek odpornościowych, w szczególności limfocytów, które są kluczowe dla generowania odpowiedzi immunologicznej. Żelazo jest potrzebne do prawidłowego funkcjonowania neutrofili, w tym ich zdolności do wytwarzania reaktywnych form tlenu służących do niszczenia drobnoustrojów. Odpowiedni poziom żelaza jest wymagany do optymalnej aktywności komórek NK (natural killer). Zarówno niedobór, jak i nadmiar żelaza może upośledzać funkcję odpornościową. [Soyano, 1999][Ward, 2011][Dickson, 2020]
Jakość snu
Żelazo odgrywa kluczową rolę w wielu funkcjach organizmu, w tym w regulacji snu. Niedobór żelaza może prowadzić do zespołu niespokojnych nóg (RLS), zaburzenia neurologicznego charakteryzującego się nieprzyjemnymi odczuciami w nogach i niekontrolowaną potrzebą ich poruszania, co często zakłóca sen. Stan ten może znacząco pogarszać jakość snu i prowadzić do bezsenności.[Murat, 2015][Leung, 2020]
Premium
Dostępne 3 kolejne tematy zdrowotne
Poznaj 3 dodatkowe tematy zdrowotne związane z tym biomarkerem w aplikacji Health3.
Odzwierciedla całkowite zapotrzebowanie komórek na żelazo. Wartość sTfR wzrasta w prawdziwej erytropoezie z niedoboru żelaza i pozostaje niezależna od stanu zapalnego, co czyni go kluczowym uzupełnieniem ferrytyny w nowoczesnym panelu niedokrwistości.
Ferrytyna jest podstawowym białkiem magazynującym żelazo w komórkach, a ferrytyna w surowicy stanowi najbardziej wiarygodny wskaźnik zapasów żelaza w organizmie. Zależność ta jest fundamentalna: poziom ferrytyny bezpośrednio odzwierciedla pojemność magazynową i dostępność żelaza.[Wang, 2010]
Premium
Dostępnych 8 kolejnych powiązanych biomarkerów
Poznaj 8 dodatkowych interakcji biomarkerów związanych z tym biomarkerem w aplikacji Health3.
Źródła naukowe
DeMars LC and Reeves PG. Copper deficiency reduces iron absorption and biological half-life in male rats (2004).
J Nutr.
DOI: 10.1093/jn/134.8.1953
Pagana KD, Pagana TJ, and Pagana TN. Mosby’s Diagnostic & Laboratory Test Reference (2019).
Mosby’s Diagnostic & Laboratory Test Reference.
Chew F. and Mejia L. A.. Hematologic effect of supplementing anemic children with vitamin A alone and in combination with iron (1992).
The American Journal of Clinical Nutrition.
DOI: 10.1093/ajcn/48.3.595
Arredondo M, Martínez R, Núñez M. T., Olivares M., and Ruz M. Inhibition of iron and copper uptake by iron copper and zinc (2006).
Biological Research.
DOI: 10.4067/S0716-97602006000100011
Neidlein S., Pourhassan M., and Wirth R.. Iron deficiency, fatigue and muscle strength and function in older hospitalized patients (2021).
Eur J Clin Nutr.
DOI: 10.1038/s41430-020-00742-z
Cook J. D. and Monsen E. R.. Vitamin C, the common cold, and iron absorption (1991).
Am J Clin Nutr.
DOI: 10.1093/ajcn/30.2.235
Jáuregui-Lobera I. Iron deficiency and cognitive functions (2014).
Neuropsychiatr Dis Treat.
DOI: 10.2147/NDT.S72491
Ali U, Bahattin A, İlknur P, Mehmet S, Murat S, Serdal K, Tunahan U, and Süleyman D. Assessment of subjective sleep quality in iron deficiency anaemia (2015).
Afr Health Sci.
DOI: 10.4314/ahs.v15i2.40
Zimmermann MB and Köhrle J. The impact of iron and selenium deficiencies on iodine and thyroid metabolism (2002).
Thyroid.
Zobacz źródło
Beard JL and Murray-Kolb LE. Iron treatment normalizes cognitive functioning in young women (2007).
Am J Clin Nutr.
DOI: 10.1093/ajcn/85.3.778
Gómez M and Soyano A. Participación del hierro en la inmunidad y su relación con las infecciones [Role of iron in immunity and its relation with infections] (1999).
Arch Latinoam Nutr.
Zobacz źródło
Wang W. Serum ferritin: Past, present and future (2010).
Biochim Biophys Acta.
Zobacz źródło
Banasiak Waldemar, Jankowska Ewa., Kasztura Monika, Ponikowski Piotr, Stugiewicz Magdalena, and Tkaczyszyn Michal. The influence of iron deficiency on the functioning of skeletal muscles: experimental evidence and clinical implications (2016).
European journal of heart failure.
DOI: 10.1002/ejhf.467
Crichton RR, Della Corte L, Dexter DT, Srai SK, Taylor DL, and Ward RJ. Iron and the immune system (2011).
Basic Neurosciences, Genetics and Immunology.
DOI: 10.1007/s00702-010-0479-3
Ipsiroglu OS, Leung W, McWilliams S, Singh I, and Stockler S. Iron deficiency and sleep - A scoping review (2020).
Sleep Med Rev.
DOI: 10.1016/j.smrv.2020.101274
Cartwright GE, Lee GR, Lukens JN, and Nacht S. Iron metabolism in copper-deficient swine (1968).
J Clin Invest.
DOI: 10.1172/JCI105891
Abadi A, Moshtaaghi M, Shahbaazi SH, Vahdat Shariatpanaahi M, and Vahdat Shariatpanaahi Z. The relationship between depression and serum ferritin level (2007).
Eur J Clin Nutr.
DOI: 10.1038/sj.ejcn.1602542
Christian P, Fishman S. M., and West KP Jr. The role of vitamins in the prevention and control of anaemia (2000).
Public Health Nutrition.
DOI: 10.1017/s1368980000000173
Murray-Kolb LE and Scott SP. Iron Status Is Associated with Performance on Executive Functioning Tasks in Nonanemic Young Women (2016).
J Nutr.
DOI: 10.3945/jn.115.223586
Brune M., Hallberg L., and Rossander L.. The role of vitamin C in iron absorption (1982).
International Journal for Vitamin and Nutrition Research. Supplement.
Zobacz źródło
Zapisz tę kartę referencyjną biomarkera na wizyty lekarskie
Udostępnij ten artykuł:
Czy te informacje były pomocne?
Dziękujemy! Twoja opinia pomaga nam się doskonalić.
Śledź żelazo w Health3
Monitoruj swoje biomarkery, wizualizuj trendy i udostępniaj wnioski swojemu zespołowi opieki.
