Oplosbare transferrinereceptor (sTfR)

Wat is de oplosbare transferrinereceptor?

De transferrinereceptor (TfR1, CD71) is een membraaneiwit waarmee cellen, vooral zich ontwikkelende rode bloedcellen (erytroblasten), ijzer uit transferrine kunnen opnemen. Wanneer cellen meer ijzer nodig hebben, neemt de TfR1-expressie op het celoppervlak toe en wordt een oplosbaar afgeknot fragment afgegeven aan de bloedbaan. Dat circulerende fragment is wat laboratoria meten als de oplosbare transferrinereceptor (sTfR).

Omdat de sTfR-concentratie de totale cellulaire ijzerbehoefte weerspiegelt, gaat deze omhoog bij aandoeningen met echte ijzergebrekkige erytropoëse (ijzergebreksanemie, hemolyse, versnelde erytropoëse) en wordt deze in wezen niet beïnvloed door ontsteking. Die laatste eigenschap maakt het waardevol op een anemiepanel: ferritine, de standaardmarker voor ijzervoorraad, is een acutefase-eiwit en kan ten onrechte normaal of verhoogd zijn wanneer er gelijktijdig ontsteking is, waardoor gelijktijdig ijzergebrek verborgen blijft. sTfR is de marker die "door de ontsteking heen kijkt".

Waarom sTfR op een modern anemiepanel staat

De klassieke anemie-uitwerking, met CBC, ferritine, ijzer en TIBC/transferrineverzadiging, werkt goed bij patiënten zonder ontsteking. Het probleem is dat veel patiënten met anemie ook ontsteking hebben (infectie, auto-immuunziekte, maligniteit, chronische nierziekte, obesitas), en ontsteking:

• verhoogt hepcidine, dat ijzer vasthoudt in macrofagen en het serumijzer en de transferrineverzadiging verlaagt,
• verhoogt ferritine (acutefase-eiwit), wat gelijktijdig ijzergebrek kan maskeren, en
• verkort de overleving van rode cellen, wat bijdraagt aan een normocytaire, hyporegeneratieve anemie, het beeld van anemie bij chronische ziekte (ook wel anemie door ontsteking genoemd).

Omdat sTfR niet wordt beïnvloed door ontsteking, blijft het normaal bij zuivere anemie bij chronische ziekte en stijgt het bij ijzergebreksanemie, ook bij patiënten bij wie ferritine ten onrechte "normaal" is vanwege ontsteking. Een typisch modern anemiepanel ziet er daarom als volgt uit:

• Volledig bloedbeeld (CBC) met rodecelindices (MCV, MCH, RDW)
• Reticulocytentelling (idealiter met reticulocyten-hemoglobinegehalte indien beschikbaar)
• Ferritine
• Serumijzer en TIBC (of transferrineverzadiging)
• Oplosbare transferrinereceptor (sTfR)
• CRP of hs-CRP, om ontsteking naast ferritine in te schatten
• Vitamine B12 en foliumzuur, indien macrocytaire anemie wordt vermoed (Vitamine B12, foliumzuur)

De sTfR / log-ferritine-index (Thomas-plot)

Het enige nuttigste getal dat van sTfR is afgeleid, is de sTfR / log-ferritine-index, ook bekend als de Thomas-plot:

sTfR-F index = sTfR (mg/L) ÷ log₁₀( ferritin (µg/L) )

Vaak gebruikte afkapwaarden (Punnonen et al. 1997, Beguin 2008):

• sTfR-F index < 1: anemie bij chronische ziekte (geen ijzergebrek).
• sTfR-F index > 2: ijzergebreksanemie (met of zonder gelijktijdige ontsteking).
• Waarden tussen 1 en 2 vormen een tussenzone; klinische context, reticulocyten-hemoglobine en CRP helpen de interpretatie te verfijnen.

De exacte afkapwaarde hangt af van de sTfR-assay, gebruik dus de drempelwaarde die door het betreffende laboratorium wordt aanbevolen.

Een sTfR-resultaat begrijpen

• Hoog sTfR + laag ferritine: klassieke ijzergebreksanemie.
• Hoog sTfR + normaal/hoog ferritine + verhoogd CRP: ijzergebreksanemie gemaskeerd door ontsteking; de sTfR-F-index zal verhoogd zijn.
• Normaal sTfR + normaal/hoog ferritine + verhoogd CRP: anemie bij chronische ziekte zonder ijzergebrek.
• Hoog sTfR + normaal ferritine + geen ontsteking: elke oorzaak van versnelde erytropoëse, zoals behandeld ijzergebrek, hemolyse, herstel na bloedverlies, erfelijke hemolytische anemie of respons op erytropoëtinetherapie.
• Laag sTfR: ongebruikelijk; kan wijzen op aplastische anemie of chronische nierziekte met verminderde erytropoëse.

sTfR is geen op zichzelf staande diagnostische test. Het is het krachtigst in combinatie met ferritine (via de sTfR-F-index) en een ontstekingsmarker (CRP).